Lãnh đạo thời AI: điều gì không thay đổi

Lãnh đạo thời AI vẫn phải tự làm năm việc mà không công cụ nào làm thay được: chịu trách nhiệm khi kết quả sai, tạo niềm tin để người khác dám nói thật, quyết định khi dữ liệu chưa đủ, chọn xem việc gì đáng làm, và giữ ý nghĩa cho công việc của người khác. AI làm phần soạn, phần tổng hợp, phần gợi ý. Phần ký tên vẫn là của bạn.

Bà Ginni Rometty, cựu Chủ tịch và Tổng giám đốc IBM, có một ý mà tôi thấy đúng đến tận bây giờ: mục đích của mọi công nghệ, đặc biệt là AI, là bổ trợ cho con người chứ không thay thế con người. Câu đó đang đặt ở đầu trang AI cho quản lý và lãnh đạo của blog này, và nó cũng là điểm xuất phát của bài viết hôm nay.

Việc của người lãnh đạo không nằm trong phần AI làm được

Câu trả lời ngắn: AI làm nhanh phần tạo ra bản nháp và phần xử lý thông tin. Nó không làm phần đứng tên trước hậu quả. Hai phần đó khác nhau về bản chất, nên dù công cụ mạnh đến đâu thì danh sách việc của người lãnh đạo gần như không đổi.

Hãy hình dung một công trường xây nhà. Mười năm trước, đào móng mất ba ngày với hai chục người cầm cuốc. Bây giờ một chiếc máy đào làm xong trong nửa ngày. Nhưng người ký vào bản vẽ kết cấu vẫn là một người, và khi tường nứt sau hai năm, không ai đi hỏi chiếc máy đào. Máy làm thay sức. Nó không làm thay chữ ký.

AI đang ở đúng vị trí chiếc máy đào đó trong công việc tri thức. Nó rút ngắn phần nặng nhọc. Phần chịu trách nhiệm vẫn nguyên vẹn, thậm chí nặng hơn vì bây giờ bạn phải chịu trách nhiệm cho cả những thứ mình không tự tay làm ra.

Con số 10/20/70 nói gì về vai trò của lãnh đạo

Câu trả lời ngắn: theo khảo sát 1.000 lãnh đạo của Boston Consulting Group tháng 10/2024, nhóm công ty dẫn đầu về AI phân bổ khoảng 10% nguồn lực cho thuật toán, 20% cho công nghệ và dữ liệu, 70% cho con người và quy trình. Bảy phần mười công việc chuyển đổi AI là công việc quản trị con người — tức là việc của lãnh đạo, không phải việc của phòng IT.

Cũng trong khảo sát đó, BCG ghi nhận 74% công ty chưa thấy giá trị hữu hình từ AI, chỉ 26% đủ năng lực vượt qua giai đoạn thử nghiệm và 4% có năng lực tiên tiến. Phần lớn nguyên nhân không nằm ở mô hình chọn sai, mà nằm ở phần 70% kia bị bỏ quên.

Thuật toán

10%

Công nghệ & dữ liệu

20%

Con người & quy trình

70%

Phần lớn nhất là phần của người lãnh đạo

↻ Xem lại

Có một con số khác, cũ hơn nhiều nhưng nói cùng một điều. Gallup trong nghiên cứu Why Great Managers Are So Rare (2014) kết luận rằng người quản lý chiếm ít nhất 70% mức chênh lệch điểm gắn kết giữa các đơn vị trong cùng một tổ chức. Cùng công ty, cùng chính sách, cùng mức lương — chênh lệch nằm ở người quản lý trực tiếp. Không có bản cập nhật mô hình nào chạm được vào con số này.

Năm việc AI không làm thay được người lãnh đạo

Câu trả lời ngắn: có năm việc mà bản chất của chúng đòi hỏi một con người đứng tên — chịu trách nhiệm, tạo niềm tin, quyết khi thiếu dữ liệu, chọn câu hỏi, và giữ ý nghĩa. Dưới đây là từng việc, kèm câu hỏi kiểm tra bạn tự hỏi mình được ngay tuần này.

Chịu trách nhiệm khi kết quả sai

Một bản chào giá sai số, một email gửi nhầm khách, một báo cáo trích dẫn một con số không có thật. Khi chuyện đó xảy ra, khách hàng không quan tâm phần nào do AI soạn. Họ nhìn vào tên công ty và tên người gửi.

Trách nhiệm không chia nhỏ được cho công cụ. Điều lãnh đạo phải làm là nói rõ trước: loại kết quả nào bắt buộc có người kiểm tra trước khi ra ngoài, và ai là người duyệt cuối. Nếu câu này chưa có câu trả lời bằng văn bản, thì khi sự cố xảy ra, cả đội sẽ cùng nhìn nhau.

Tạo niềm tin để người khác dám nói thật

Đây là việc tôi cho là khó nhất và cũng dễ bị bỏ qua nhất. Khi đội sợ bị đánh giá, họ sẽ giấu hai thứ: giấu việc mình dùng AI, và giấu việc AI đã làm sai. Cả hai đều nguy hiểm, nhưng cái thứ hai nguy hiểm hơn.

Niềm tin không đến từ một thông báo nội bộ. Nó đến từ cách bạn phản ứng lần đầu tiên có người thừa nhận “em dùng AI làm bản nháp này và nó sai chỗ này”. Phản ứng của bạn trong ba mươi giây đó quyết định toàn bộ chất lượng thông tin bạn nhận được trong sáu tháng tiếp theo.

Quyết định khi dữ liệu chưa đủ

AI mạnh nhất ở chỗ có nhiều dữ liệu và có mẫu lặp lại. Những quyết định khó nhất của một người lãnh đạo thì ngược lại: mở chi nhánh mới hay không, có nên cho một nhân sự lâu năm nhưng đang xuống phong độ thêm một cơ hội nữa, có nên nhận một khách hàng lớn nhưng đòi hỏi quá đáng.

Những việc này thiếu dữ liệu không phải vì bạn lười thu thập, mà vì tương lai chưa xảy ra. Cách dùng AI đúng ở đây là dùng nó để mở rộng góc nhìn và soi chỗ mình đang bỏ sót, không phải để nó chọn thay — tôi đã viết kỹ cách làm trong bài dùng AI để hỗ trợ ra quyết định.

Chọn xem việc gì đáng làm

AI trả lời câu hỏi. Nó không chọn được câu hỏi.

Đây là ranh giới quan trọng nhất và ít người nói tới. Bạn hỏi “viết giúp tôi kế hoạch tăng gấp đôi số cuộc gọi của đội sale”, AI sẽ viết rất gọn gàng. Nó sẽ không hỏi lại bạn rằng gấp đôi số cuộc gọi có phải là việc đáng làm quý này không, hay vấn đề thật nằm ở chỗ tỷ lệ chốt đang rơi vì sản phẩm mới chưa được huấn luyện.

Nghiên cứu năm 2023 của các nhà khoa học Harvard Business School, Wharton và MIT Sloan cùng BCG, thực hiện với hơn 700 tư vấn viên, cho thấy vì sao việc chọn đề bài lại quan trọng đến thế: với nhiệm vụ nằm trong vùng AI làm tốt, hiệu suất cao hơn gần 40%; với nhiệm vụ nằm ngoài vùng đó, hiệu suất giảm trung bình 19 điểm phần trăm. Cùng một công cụ, cùng một nhóm người, hai kết quả trái ngược — khác nhau chỉ ở chỗ đề bài được chọn đúng hay sai.

Giữ ý nghĩa cho công việc của người khác

Khi một phần việc của ai đó được máy làm, người đó không chỉ mất vài giờ lao động. Họ mất một phần câu trả lời cho câu hỏi “tôi có ích gì ở đây”. Người lãnh đạo là người duy nhất trả lại được câu trả lời đó, bằng cách nói rõ phần việc mới của họ là gì và vì sao phần đó quan trọng hơn.

Trong nhiều năm làm quản lý, tôi đã phải làm cả hai việc này: đứng ra nhận một quyết định mình ra khi chưa đủ chín, và ngồi xuống nói với một người rằng phần việc quen thuộc của họ sẽ không còn như trước. Điều tôi học được là hai cuộc nói chuyện đó giống nhau hơn ta tưởng. Cả hai đều đòi hỏi bạn nói “đây là quyết định của tôi” trước khi giải thích bất kỳ lý do nào. Khi lãnh đạo mở đầu bằng hoàn cảnh, bằng thị trường, bằng công cụ, người nghe hiểu ngay là bạn đang tìm chỗ đứng ngoài.

Vì vậy tôi tự đặt cho mình một luật: không để nhân viên biết phần việc của họ thay đổi qua một bản quy trình mới hay qua người thứ ba. Tôi nói trực tiếp, nói phần mất đi trước, rồi mới nói phần mới tôi cần họ đảm nhận. Thứ tự đó nghe thì nhỏ, nhưng nó cho người kia thấy bạn tôn trọng điều họ sắp mất.

Bảng phân vai: máy làm gì, người làm gì

Khi chưa phân vai rõ, chuyện thường xảy ra là đội đẩy phần khó lên cho sếp và đẩy phần dễ xuống cho AI, còn phần ở giữa thì không ai nhận.

Phần việc	AI làm được	Người lãnh đạo phải tự làm
Thông tin	Tổng hợp, tóm tắt, so sánh, tìm mẫu lặp	Quyết định tin nguồn nào, bỏ nguồn nào
Bản nháp	Viết nhanh phương án 1, 2, 3	Chọn phương án và chịu trách nhiệm về lựa chọn
Phân tích	Chỉ ra tương quan trong số liệu	Giải thích nguyên nhân bằng hiểu biết về người và thị trường
Đề bài	Trả lời câu hỏi được đưa vào	Chọn câu hỏi nào đáng hỏi quý này
Con người	Soạn kịch bản, gợi ý cách nói	Ngồi xuống nói chuyện thật, chịu được im lặng khó xử
Hậu quả	Không chịu gì cả	Ký tên, xin lỗi, sửa, và nói lại với đội

Nếu bạn muốn có sẵn một bản quy định nói rõ ai duyệt cuối cho từng loại kết quả và dữ liệu nào không được đưa vào công cụ AI, bạn có thể nhận mẫu dưới đây rồi sửa theo công ty mình.

Quà tặng miễn phí · Template + hướng dẫn

Mẫu quy định sử dụng AI 1 trang

Bản quy định sử dụng AI một trang, điền tên công ty là dùng được: bảng dữ liệu đèn đỏ–vàng–xanh, bảng công cụ được duyệt, checklist 10 điểm cho nhân viên, dòng ký xác nhận và một bản quy định điền sẵn để tham khảo.

• — Mẫu quy định 1 trang có sẵn chỗ trống, copy vào Google Docs là dùng
• — Bảng phân loại dữ liệu đèn đỏ–vàng–xanh với ví dụ theo phòng ban
• — Bảng công cụ AI được duyệt và mức dữ liệu tối đa cho từng công cụ
• — Checklist 10 điểm nhân viên tự kiểm, lộ trình ban hành 7 ngày và dòng ký xác nhận
• — Ví dụ điền sẵn: bản quy định hoàn chỉnh của một công ty giả định 40 người, kèm bảng công cụ đã điền và quy trình xin ngoại lệ

Danh xưng

Danh xưng Anh Chị

Họ tên Email

Website

Tôi đồng ý nhận tài liệu và email. Xem Chính sách bảo mật. Nhận tài liệu ngay →

Miễn phí, huỷ đăng ký lúc nào cũng được.

Điều gì thật sự thay đổi trong công việc lãnh đạo

Câu trả lời ngắn: bản chất việc lãnh đạo không đổi, nhưng ba thứ đổi — tốc độ phải ra quyết định, số lượng bản nháp phải thẩm định, và mức độ rõ ràng mà đội ngũ đòi hỏi ở bạn. Nói không thay đổi mà lờ đi ba điểm này thì cũng sai.

Gallup 2025 cho thấy một khoảng cách đáng suy nghĩ: quản lý cấp cao dùng AI thường xuyên ở mức 33%, trong khi nhân viên trực tiếp làm việc chỉ 16%. Người ở trên biết nhiều hơn, nhưng chỉ 22% nhân viên nói tổ chức của họ đã truyền đạt một kế hoạch AI rõ ràng. Hiểu biết chưa biến thành sự rõ ràng thì chưa thành lãnh đạo.

Phần kỹ năng nền — giao việc, huấn luyện, phản hồi — vẫn là bộ khung cũ, tôi đã viết trong bài 7 kỹ năng lãnh đạo đội nhóm. Còn cách đưa những thứ đó vào một lộ trình có mốc thời gian thì nằm ở bài ứng dụng AI trong quản lý doanh nghiệp.

Sai lầm thường gặp của lãnh đạo thời AI

• Uỷ quyền phần phán đoán. Đưa một quyết định nhân sự hay một quyết định giá cho AI gợi ý rồi làm theo gần như nguyên văn, vì nó nghe hợp lý. Nghe hợp lý và đúng với công ty bạn là hai chuyện khác nhau.
• Nói về AI mà không tự dùng. Đội ngũ nhìn hành động. Một lãnh đạo chưa từng tự dùng sẽ hoặc kỳ vọng quá cao, hoặc coi thường, và cả hai đều làm hỏng việc.
• Im lặng về tiêu chuẩn mới. Đây là sai lầm làm tổn thương niềm tin nhanh nhất. Tôi viết riêng về nó trong bài nhân viên sợ AI lấy mất việc.
• Coi tốc độ là kết quả. Làm xong nhanh hơn nhưng chất lượng giảm thì chưa phải tiến bộ, chỉ là nợ dồn về sau.
• Để phần 70% cho người khác lo. Giao chuyển đổi AI cho phòng IT hay cho một bạn trẻ mê công nghệ, rồi quay lại sau sáu tháng hỏi kết quả đâu.
• Nhầm sự có mặt của công cụ với sự thay đổi của tổ chức. Mua tài khoản cho cả công ty không phải là một chiến lược.

Danh sách việc lãnh đạo phải tự làm trong 90 ngày tới

Năm việc dưới đây không uỷ quyền được cho ai, kể cả cho một trợ lý giỏi.

• Viết một câu đề bài. Một kết quả kinh doanh, một đội, 90 ngày. Ví dụ: “Giảm thời gian ra báo giá để mỗi sale có thêm hai buổi gặp khách mỗi tuần.” Tự tay viết, đừng nhờ ai viết hộ.
• Nói rõ ai duyệt cuối. Với từng loại kết quả ra ngoài công ty — báo giá, hợp đồng, email khách, nội dung đăng công khai — ghi tên một người duyệt. Một trang giấy là đủ.
• Tự dùng AI cho một việc của chính bạn trong bốn tuần. Có thể là lập kế hoạch tuần hoặc chuẩn bị họp. Mục tiêu không phải thạo công cụ, mà là biết nó sai ở đâu bằng trải nghiệm của chính mình.
• Nói thật với đội một lần, đầy đủ. Công ty dùng AI để làm gì, không dùng để làm gì, tiêu chuẩn đánh giá có đổi không, và điều gì xảy ra với người chậm hơn. Nói một lần rõ ràng tốt hơn mười lần úp mở.
• Quyết định thời gian tiết kiệm được đi đâu. Gặp thêm khách, huấn luyện người mới, hay cải tiến quy trình. Không chỉ định thì nó sẽ tự biến thành thêm họp.

Câu hỏi tôi nghe nhiều nhất từ các chủ doanh nghiệp khi nói chuyện về AI là: nên dùng công cụ nào? Bản trả phí hay miễn phí, cái này hay cái kia. Đó là một câu hỏi dễ chịu, vì nó có đáp án, và chọn xong là thấy mình đã làm được gì đó.

Câu tôi mong họ hỏi thay vào đó là: trong quý này, quyết định nào của tôi đang chậm hoặc đang sai vì thiếu thông tin, và đội tôi đang tốn thời gian vào việc gì mà lẽ ra không cần người làm? Trả lời được câu đó rồi thì việc chọn công cụ thường rất nhanh. Chưa trả lời được thì dùng công cụ nào cũng chỉ dừng ở mức thử cho biết. Mẫu hình này lặp lại đủ nhiều để tôi coi nó là quy luật: doanh nghiệp bắt đầu từ đề bài thì đi được xa, doanh nghiệp bắt đầu từ công cụ thì sớm quay về điểm xuất phát.

Tóm lại

• Lãnh đạo thời AI vẫn phải tự làm năm việc: chịu trách nhiệm, tạo niềm tin, quyết khi thiếu dữ liệu, chọn câu hỏi, giữ ý nghĩa cho công việc của người khác.
• BCG 2024 cho thấy nhóm dẫn đầu dồn 70% nguồn lực vào con người và quy trình — phần lớn nhất thuộc về lãnh đạo.
• Gallup 2014: người quản lý chiếm ít nhất 70% mức chênh lệch gắn kết giữa các đơn vị. Công cụ không chạm được vào phần này.
• Cái thay đổi là tốc độ, khối lượng bản nháp cần thẩm định, và mức rõ ràng đội ngũ đòi hỏi ở bạn.

Việc làm ngay hôm nay: Lấy một tờ giấy, viết ra ba quyết định quan trọng nhất bạn sẽ phải ra trong quý này. Với mỗi quyết định, ghi rõ phần nào AI giúp được và phần nào chỉ bạn làm được. Tờ giấy đó chính là bản mô tả công việc mới của bạn.

Các bài khác về dẫn dắt đội ngũ trong thời AI nằm ở trang AI cho quản lý và lãnh đạo. Nếu bạn muốn xem AI đang thay đổi chính cấu trúc đội ngũ thế nào, đọc tiếp bài AI làm đội ngũ của bạn thay đổi thế nào.